Hiszpański kompromis gazowy

Już na etapie wczesnego ostrzegania, gdy będzie dostępna wiarygodna informacja o możliwym wstrzymaniu dostaw gazu Unia będzie zobligowana do działań mających zapobiec kryzysowi. Taka propozycja pierwotnie znalazła się w stanowisku PE, ale Rada nie wyraziła na nią zgody. Udało się ją przywrócić dzięki aktywnemu lobbingowi posłów Grzyba i Marcinkiewicza wobec hiszpańskiego posła sprawozdawcy Alejo Vidal-Quadrasa, który ostatecznie przekonał do takiego zapisu Radę.

W stosunku do poprzedniego stanowiska Rady, ulepszono również szereg innych zapisów. Utrzymano między innymi zakaz łamania unijnego prawa konkurencji, wraz z dołączoną do niego deklaracją Komisji, że będzie on również dotyczył zapisów kontraktowych, w tym tzw. "klauzul kraju docelowego", które w praktyce oznaczają zakaz odsprzedaży gazu stronom trzecim.

Podkreślona została rola Komisji Europejskiej zarówno podczas tworzenia planów prewencyjnych jak i kryzysowych (tu Komisja będzie monitorować zgodność planów państw członkowskich między sobą i wymuszać zmiany w celu ich koordynacji); jak i na wypadek kryzysu. To właśnie Komisja będzie koordynowała działania względem państw trzecich w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowej.

Wbrew wcześniejszym obawom udało się utrzymać zapis popierający działania na rzecz dywersyfikacji dostaw gazu i z nazwy wymieniający gazociąg Nabucco. Rozporządzenie zakłada generalną regułę mówiącą, że systemy przesyłowe mają być w miarę możliwości dwukierunkowe, oraz że połączenia międzysystemowe (tzw. interkonektory) mają przesyłać gaz również w dwóch kierunkach. Od tej reguły przewidywane są odstępstwa, jednakże państwa członkowskie wydając w tej sprawie decyzje muszą brać pod uwagę nie tylko czynniki ekonomiczne, ale również kwestie bezpieczeństwa dostaw gazu. W przypadku wydanych sprzecznych decyzji dwóch państw dotyczących jednego interkonektora, znów arbitrem będzie Komisja.

W przypadku gdy mamy już do czynienia z kryzysem, do uruchomienia mechanizmów wspólnotowych wystarczy notyfikacja jednego państwa członkowskiego wobec Komisji Europejskiej. Gdy do Komisji zwrócą się minimum dwa państwa, a powody wprowadzenia stanów kryzysowych będą powiązane, Komisja będzie zobligowana do ogłoszenia wspólnotowego stanu kryzysowego lub regionalnego stanu kryzysowego, w zależności od jego skali. Podkreśla się fakt, że w obu przypadkach (wspólnotowym i regionalnym) w praktyce podejmowane działania są takie same.

W prawdzie państwa członkowskie nie będą mogły obligować firm gazowych do utrzymywania strategicznych rezerw gazu na swoim terytorium, jednakże zgodnie z rozporządzeniem, już na etapie planów kryzysowych wymagane jest udostępnienie transgranicznego dostępu do sieci przesyłowych magazynów, a Komisja ma nadzorować przestrzeganie tych zapisów.

Nie mniej jednak sukcesu nie udało się odnieść w kwestii definicji odbiorców chronionych. Parlament Europejski, jak również polski Rząd chciał ograniczenia jej zakresu do gospodarstw domowych, tak aby na wypadek kryzysu zostało jak najwięcej gazu wolnego na potrzeby działań solidarnościowych. Niestety wypracowana definicja jest szersza i zostawia państwom członkowskim możliwość dopisania również małych i średnich przedsiębiorstw oraz niektórych instytucji użyteczności publicznej takich jak straż pożarna, szpitale, policja. Tak szerokie potraktowanie definicji nie może jednak przekroczyć 20% ogólnego zużycia gazu oraz, co ważne, nie może naruszyć działania mechanizmów solidarnościowych.

Projekt wypracowanego z Radą porozumienia zostanie w czwartek 24.06 przedstawiony w Parlamencie Europejskim podczas posiedzenia Komisji Przemysłu, Badań i Energii (ITRE). Następnie, w piątek 25.06 musi zostać oficjalnie przyjęty przez COREPER. Głosowanie w Komisji ITRE będzie miało miejsce w lipcu, natomiast na forum całego Parlamentu Europejskiego podczas wrześniowej sesji w Strasburgu. Jeśli rozporządzenie zostanie przyjęte w pierwszym czytaniu Rada najprawdopodobniej przyjmie je w grudniu 2010.